1. Градежни работи – што се треба да знаете?

Во земјава, а и во регионот, од сите видови куќи, сè уште се најпопуларни класичните куќи од тули. Причината за тоа е, пред сè, можноста за работа во фази - класичната градба може да се изведува и прекине, а потоа да се продолжи според околностите и ситуацијата. Следната, многу важна работа е изведбата на одредени работи во сопствена режија. Може да се каже дека и денес е погрешно воспоставен став дека вака изградените куќи не можат да имаат доволна енергетска ефикасност согласно пропишаните стандарди. Сепак, сосема е јасно дека најновите видови на градежни и други материјали достапни на пазарот овозможуваат градба според сите правила поставени за ниско енергетски и пасивни куќи. Најважна во таа постапка е изолацијата, всушност видот и дебелината на топлинската изолација на ѕидовите и темелите, односно непропустливост на дограмата, за да се избегне создавање на т.н. топлински мостови.

1.1. Непредвидени трошоци

При изградба на куќа, практично е невозможно да се избегнат непредвидените трошоци. Тие можат значително да се намалат со внимателно и квалитетно планирање во фазата на изработка на проектна документација и подоцна буквална примена и реализација на тие планови на терен. Цената на самата проектна документација не е мала, но во споредба со штетата и трошоците кои би можеле да настанат во пракса, на градилиштето, излегува дека е прилично занемарлива. Да речеме, ако немате точна и детална листа на дела, т.н. премер, при изборот на видовите и количините на материјали, би биле на милост и немилост на трговците и изведувачите, бидејќи секој од нив има свои интереси. На пример, не можат да нарачаат повеќе санитарни елементи од потребните (повеќе кади или туш кабини), но се случува да земаат поголеми количини поскапи градежни материјали или оние за конструкција, што ќе ги употребат на друго место.

Ваквите ситуации можете да ги избегнете ако инженерот по статика ви направи точен план и опис на градбата со проценка на трошоците, а изведувачите ќе мора да се придржуваат до тоа. За да знаете за што точно зборуваме, имајте на ум дека армирано-бетонската плоча која е само неколку сантиметри поголема од потребната, значи поголем трошок од неколку илјади евра. За тие пари, можете да добиете многу квалитетен основен проект кој ќе ви донесе заштеди во сите наредни фази на изградба на куќа. Да не зборуваме за безбедноста на конструкцијата, инсталациите и вградените елементи. Со други зборови, најголемиот дел од непредвидените трошоци може да се избегнат со соодветна и квалитетна документација, точни и детални мерења и добар надзор на градилиштето.

1.2. Не намалувајте ги трошоците на сметка на квалитетот

Кога ги разгледувате понудите од проектанти, изведувачи и материјали, немојте да бидете во искушение да ги намалите трошоците на сметка на квалитетот. Можете да заштедите од другата страна - со донесување мудри одлуки при планирањето на самата куќа, со избирање материјали и слично. Без да се откажете од посакуваната удобност и функционалност, можете да ја намалите квадратурата или да поделите голема парцела и да продадете еден дел или да ги обединете силите со некого и да изградите куќа за две или повеќе семејства и слично.

1.3. Темелна плоча наместо темелен поја

Порано најголем број куќи имаа појасни темели и не беа изолирани, што е недозволиво според стандардите за енергетска ефикасност. Подобро решение е темелна плоча на дебел слој на топлинска изолација, која, меѓу другото, овозможува акумулација на топлина во темелната плоча. Во пасивна куќа, топлинската изолација на основната плоча од долната страна е задолжителна, но многу луѓе, поради помалите трошоци, претпочитаат изолацијата да биде на горната страна.

1.4. Цена за градба на куќа

Се проценува дека квадратот на куќа излегува околу 1.000 евра. Ова е цената на класична куќа од тули направена од материјали со среден квалитет. Така, куќа од 120 м2 може да биде околу 120.000 евра. Притоа, се пресметува дека одредени елементи на куќата се вклучени во цената на следниот начин:

• темелна плоча околу 10%,
• носечки ѕидови/конструкција околу 16%,
• покрив околу 11%,
• фасада околу 8%,
• надворешна столарија околу 10%,
• внатрешни скали околу 1%,
• подови околу 2,5%,
• подни облоги околу 5%,
• малтерисување на ѕидови и тавани околу 2,5%,
• преградни ѕидови околу 2,5%,
• електрични инсталации околу 5%,
• парно 4-12%,
• канализација околу 1%,
• внатрешна столарија околу 3%
• санитарни јазли околу 5%.

2. Избор на шеф на градилиште и изведувач

При класичната градба лесно може да се случат големи пропусти, кои не се можни во монтажната конструкција бидејќи елементите од производството доаѓаат како готови производи. Во фабриките деловите се прават и обработуваат во затворен простор без влијание на атмосферски фактори и со постојан надзор. Во класичната конструкција, грешките може да се избегнат со ангажирање искусен шеф на градилиште и добри изведувачи. Друг начин да се спречи појава на штета и да се зголемат трошоците поради непредвидени проблеми, е да се изгради куќа по системот „клуч на рака“. Во тој случај и кога ќе се случи нешто, изведувачите не можат да се обвинуваат меѓусебно.

2.1. Градежен надзор

Задачите на шефот на градилиште се следните:

• Учествува во обележувањето на земјиштето според проектната документација и продолжува редовно да ја следи градбата на терен.
• Обезбедува квалитетен надзор кој овозможува доизградба на објектот во согласност со дозволите, документацијата и прописите.
• Усно и писмено ги предупредува изведувачите доколку констатира неправилности во работата според важечките прописи.
• Доколку не се отстранат неправилностите или продолжи прекршувањето на законот, ја прекинува градбата и повикува инспекција.
• Навремено го предупредува инвеститорот за потребата од промена или дополнување на документацијата на основниот проект и ја координира со него и проектантот.
• Го надгледува внесувањето на измените од страна на изведувачите во Градежниот дневник и документацијата, кои се основа за добивање на употребна дозвола.
• Обезбедува информативна и професионална поддршка на учесниците во подготовката на пропишаните документи.
• Добива сертификати за сообразност и квалитет на градба и други производи, материјали и опрема.
• Ја проверува и со свој потпис ја потврдува соодветноста на документацијата за добивање на употребна дозвола.
• Учествува во отстранување на недостатоците до завршување на административната постапка.
• Присуствува на мерења, прегледи и тестови.
• Обезбедува координација на работата на експертите.

2.2. Изведувачи

Задачите на изведувачот се следните:

• Обезбедување квалитет на градба, минимум според пропишаните позитивни законски норми.
• Изведување на градежни работи согласно градежната дозвола и документацијата на основниот проект, договорот и правилата и прописите на струката.
• Водење на градежниот дневник.
• Навремено известување на шефот на градилиштето за секоја фаза од изградбата.
• Обезбедување безбедност при работа и спречување на загрозување на животната средина.
• Отстранување на огради и обезбедување пристап по завршување на работите, чистење и отстранување на отпадот од градилиштето.
• Потпишување на изјави за завршување на работите и доказ за безбедност.

3. Видови градежни работи

Градежните работи вклучуваат многу видови на работи неопходни за градба и реновирање на куќа, стан или поединечни простории како бања. Ова вклучува уривање, земјени работи, ѕидање, армирање и столарија, како и бетонирање, асфалтирање, поплочување и уредување на надворешни површини и околина.

3.1. Уривање

Работите за уривање можат да бидат едноставни или сложени (во зависност од големината и специфичноста на објектот). Кога станува збор за наменска градба и рушење на постоечка зграда и изградба на целосно нов објект, се издвојува рушење со механизација. При реновирање и адаптација, уривањето обично се врши рачно. Кога ќе заврши уривањето, шутот се носи на соодветната депонија и добива потврда која е дел од документацијата, односно задолжителен прилог за технички преглед на објектот.

3.2. Земјени работи

Земјените работи спаѓаат во првата фаза од градбата и затоа е многу важно тие да се изведуваат професионално и квалитетно за да можат сите наредни работи да се изведуваат континуирано и без проблеми. Земјените работи се механички и рачни ископи, создавање на насипи и подготовка на градежната јама за поставување на темел. Се врши дренажа околу објектот, се поставуваат и зајакнуваат талпи или гео текстил за да се спречат одрони, а на дното на јамата се набива чакал. Кога ќе заврши со градбата, површинскиот остаток од градежната јама се покрива со земја.

3.3. Тесарски работи

Покрај изработката на покривни конструкции, натстрешници и градежни скелиња, овие работи опфаќаат и изработка на оплати за армирано-бетонски плочи, ѕидови, како и хоризонтални и вертикални врски, скали и други конструкции. Оплатите може да биде еднострани или повеќестрани.

3.4. Бетонски и армирачки работи

Во овие работи спаѓаат сите оние работи кои се однесуваат на бетонот. Ако на бетонот се додаде арматура од железо, тој станува армиран. Професионално изработената бетонска конструкција гарантира стабилност и безбедност на објектот и затоа бетонско-армирачките работи се едни од најважните за секој објект. Ова вклучува бетонирање на темели, темелни и катни плочи, врски и потпорни/упорни ѕидови, одржување на бетонот за време на изградбата, виткање, поставување и врзување на арматурата, полици, мрежи и друго.

5. Ѕидање

Во ѕидарски работи спаѓаат ѕидање со тули, бетонски блокови, сипорекс, изведба на потпорни/упорни ѕидови, оџаци, обработка на ивици, подѕидување, малтерисување, нивелирање на ѕидови и сите видови хидроизолација.

4. Фази на градба и рокови

Откако ќе се комплетира проектната документација и ќе се добие градежна дозвола, градбата може да почне.

4.1. Фази на градба

Во првата фаза од изградбата се уредува земјиштето наменето за градба и се поставува градилиштето. Тоа значи обележување на теренот според проектната документација, ископување на градежната јама, дренажа и правење на темел. Првата фаза од изградбата сочинува помал дел од инвестицијата и изнесува околу 3%. Втората фаза се состои од поставување на конструкцијата и потпорните ѕидови; тука е и носечката конструкција на подовите, ѕидовите, плочите, столбовите, носачите, мансардата и покривната конструкција. Во третата фаза од изградбата се работи покривот, покривање, па сите други работи на покривот.

Во однос на трошоците, втората и третата фаза сочинуваат 40-45% од вкупната сума, од кои најголем дел е носечката конструкција. Четвртата и петтата фаза од изградбата се најскапи бидејќи сочинуваат половина од инвестицијата. Во четвртата фаза се прават секакви инсталации, се поставува столарија, фасади и подови. Петтата фаза на изградба се состои од завршни работи од секаков вид. Најголем дел од трошоците се инсталациите (водовод, греење, ладење, струја).

4.2. Траење на фазите и рокови

Колку ќе траат работите најмногу зависи од изведувачот. Доколку имате повеќе средства на располагање, можете да ангажирате градежна компанија која ја презема целата градба по системот „клуч на рака“. Во такви ситуации, изградбата обично оди брзо и куќата може да се заврши за 4-5 месеци. Сепак, таквиот метод е прилично скап во споредба со ангажирање индивидуални занаетчии за одредени работи и сами да ја организирате работата. Во тој случај, потребна е околу една година за да се заврши куќата.

Доколку, пак, се одлучите за етапна изградба и делумно финансирање, работите може да траат неколку години. Со оглед на тоа што куќата обично се гради еднаш во животот и во неа се живее со децении, ве советуваме на се да пристапите темелно и смислено, особено на самиот почеток кога со архитектот, ги планирате и разработувате деталите, само на хартија.