Какви видови на темели постојат и кои да се изберат?

Темелот е елемент на конструкцијата од кој зависи нејзината стабилност. Неопходен е правилен избор на темели и нивно димензионирање. Кој тип на темели ќе се изберат зависи од типот на тлото (неговата носивост), фактори кои се однесуваат на оптеретување кои делуваат на градбата - градежни материјали, висина на градбата.

Видот на темелите зависи од товарот кој се пренесува и од типот на земјиштето на кое се потпира.

Какви видови на темели постојат?

Разликуваме темели во точки, темелни плочи и темели во ленти или појасни темели (плитка основа), а имаме и побивање на шипови или закотвување (темел или длабок темел). Ќе кажеме нешто повеќе за секој од нив.

Прво, ќе се задржиме повеќе на плитко темелење. Тоа најчесто се користи во семејните куќи, односно во ситуации кога почвата, со задоволителни физичко-механички својства, се наоѓа на мала длабочина. Меѓутоа, во одредени ситуации, самата структура на почвата бара изградба на длабоки темели, т.е. побивање шипови.

Темелна плоча

Во последниве години за изградба на семејни куќи, ѕидани и монтажни, се избираат темелни плочи. Претходно за оваа намена се користеа темели во ленти, додека темелните плочи беа „резервирани“ исклучиво за сложени, потешки објекти. Темелната плоча ги намалува напрегањата под основата поради пренос на површинскиот товар, што има за цел да спречи нерамномерно налегнување на објектот. Тие се популарен избор во ниско енергетски објекти бидејќи тие ја поврзуваат топлинската изолација, хидроизолацијата и носечката темелна плоча во единствен склоп. На овој начин се намалуваат топлинските мостови на спојките на ѕидовите и темелите.

Темелната плоча рамномерно ја распределува тежината на објектот, што го намалува ризикот од таложење.

Темелната плоча е добро решение кога на почвата се префрла големо оптоварување или кога јачината на почвата е релативно мала. Поради оваа причина, поголема површина на темелите има тенденција да го намали товарот пренесен од конструкцијата. Токму затоа, темелната плоча најчесто се избирала за повисоки згради.

Кога станува збор за дебелината, дебелината на темелната плоча се пресметува во однос на очекуваното оптоварување - сопствената тежина на објектот, временските фактори како што се ветерот и снегот...

Темелната плоча има голем број на предности во споредба со другите типови на темели. Некои од нив се: побрзо завршување на работите, помалку ископ (за разлика од појасни и темели во точки, потребни се поплитки ископи), рамномерно таложење, поедноставно армирање, добар избор е за посиромашен терен и обезбедува одлична термичка заштита на објектот во земјата.

Сепак, темелната плоча бара и топлинска изолација. Врз основа на ова, ние ги делиме темелните плочи на оние со топлинска изолација под или над плочата. Особено популарни последниве години пловечка темелни плочи, кај кој термоизолација се поставува под нив. Пловечката темелна плоча е исклучително енергетски ефикасна и се користи во згради со ниска потрошувачка на енергија. Причината лежи во тоа што целосно се спречени топлинските мостови и можноста за навлегување на влага во конструкцијата. Сепак, пловечката темелна плоча е поскапа.

Темелните плочи со изолација над плочата се поедноставни за изведба, но помалку енергетски ефикасни. Прво се истура плочата, а над неа се поставува топлинска изолација т.е. XPS панели. По поставената топлинска изолација лесно може да се пуштат цевките. Меѓутоа, во овој случај, долниот дел од бетонската плоча е „гол“, што може да предизвика формирање на топлински мостови низ ѕидовите.

А колку чини темелна плоча? Нејзината изведба и бетонирање со заварување на хидроизолација и поставување изолација од 20 цм дебелина би ве чинело помеѓу 50 и 80 евра/м2. Цената на добро изолираната темелна плоча за новоизградена тула или монтажна куќа од 100 m2 може да варира, но, во просек, изнесува 2-3% од вкупната вредност на инвестицијата.

Дали барате некого на кого ќе му ја доверите изведбата на темели? Пратете барање до соодветни и оценети специјалисти за темели во вашата околина - бесплатно и без обврска!

Темели во ленти

Темелите во ленти главно се користат за ѕидани конструкции со мала спратност како што се семејните куќи. Тие се применуваат кај конструкциите чии главни носечки елементи се ѕидовите. Се поставуваат по должина на ѕидовите на зградата. Кај нив тежината од линеарните конструктивни елементи, односно ѕидовите, се пренесува на земја. Темелите во ленти или појаси се економични и лесни за монтирање.

Лесните темели вклучуваат поставена арматура (нејзината функција е да ги зајакне темелите и да спречи нивно пукање поради нерамномерно таложење на почвата) и бетон.

Сепак, важно е да се истакне дека појасните темели претставуваат вистински предизвик кога се работи за топлинска изолација, бидејќи истата не може да се постави без прекин, а прекинот мора да се направи токму на темелот. Резултатот се топлински мостови. Во случај на појасни темели, топлинската изолација мора да биде многу силна, отпорна поради оптоварување, бидејќи постои континуиран притисок што го врши објектот на одредени точки и по целата линија на темелот.

Темели во точки

Исто како што сугерира името, темелите во точки се збир на помали, индивидуални темели, направени на одредени места, на аголни точки. Темелите во точки, за разлика од темелната плоча, не се монолитни, од еден дел. Исто како и другите видови на темели, тие се направени главно од армиран бетон.

Темелите во точки ги пренесуваат оптоварувањата на одредени точки. Се користат за фундирање на точкасти елементи на објектот - столбови, скали...

За разлика од лентите и темелните плочи, точкастите темели одат подлабоко во земјата. Темелите во точки не поднесуваат оптоварување на ниту еден линеарен конструктивен елемент, т.е. ѕидови. Доколку ѕидот е подигнат на темели во точки, во него мора да се сокријат челични или дрвени столбови кои се носители.

Нивна изведба е можна само на цврсто тло, кога нема опасност од таложење. Темелите во точки се прават директно на градежната јама, на соодветно подготвена подлога, истурајќи се во калапи. Потоа на темелот во точки се монтира столб кој на различни начини се врзува за него.

Ќе споменеме и носач на темелите. Тој е неопходно е кога основата со точкасти темели не е можна, најчесто кога почвата е многу слаба. Нивната задача е да го пренесат товарот од столбовите на земја. Тие се оптоваруваат како да се темели во точки, но ја носат тежината линеарно, како појаси или темели во ленти.

Шипови

Шиповите претставуваат длабоко темелење кое се користи кога почвата е нестабилна и исклучително слаба. Целта на шиповите, т.е. столбовите направени од дрво, челик, чакал или бетон, е да стигнат до стабилна земја подлабоко под површината. Кој тип на шипови ќе се избере зависи од големината на објектот, потребната длабочина на која се наоѓа носечката почва и расположливата механизација.

Длабоко темелење се прави кога длабочината на која се наоѓа цврстото тло е голема. Поминува низ слабо носивите делови од земјиштето за да се дојде до цврст слој на кој е можно да се темели објект.

Шиповите се делат на стоечки и лебдечки. Стоечките шипови се користат кога носечкиот слој на почвата не е премногу длабок, а товарот се пренесува слично на столбовите.

Длабоко темелење или фундирање се користи и кај глинеста почва. Имено, кај глинеста почва водата се задржува, па таа е подложна на проширување поради големо количество врнежи и собирање поради сушата. Исто така, дрвјата можат да ја апсорбираат водата од глинеста почва и да предизвикаат нејзино собирање. До подигање на темелите може да дојде и како последица од набабрување на глинеста почва. Се користи и кај тло од кал, бидејќи ја задржува влагата и тешко се ослободува. Кога зборуваме за видовите земјишта, ќе споменеме уште едно каде најмногу се врши длабоко темелење - тресет. Тресетот има висока порозност и релативно мала носивост.

За тоа каков тип на темели ќе се постават, одлучува архитектот, додека носивоста ја проверува статичар. Тој ќе одреди кој од наведените типови на темели е најдобриот избор. Искусен градежен инженер или инженер по статика таков градежен план со пресметка на трошоци, може да направи за приближно 640 до 1.600 евра.